Quá trình chuyển đổi từ canh tác thông thường sang canh tác hữu cơ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đòi hỏi nhiều thay đổi. Một trong những thay đổi lớn nhất là tư duy của người nông dân. Các phương pháp tiếp cận thông thường liên quan đến việc sử dụng các biện pháp , thường khắc phục nhanh chóng, nhưng thực tế thật không may, hiếm khi giải quyết được nguyên nhân của vấn đề như vậy. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk những người nông dân chuyển đổi sang sản xuất nông nghiệp hữu cơ thường dành quá nhiều thời gian để lo lắng về việc thay thế đầu vào tổng hợp bằng sản phẩm hữu cơ được phép thay vì xem xét các biện pháp quản lý dựa trên các chiến lược và biện pháp phòng ngừa. Sau đây là một số bước gợi ý tuỳ theo từng vùng sinh thái khác nhau trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk mà những người mới chuẩn bị chuyển đổi hoặc mới tham gia chuyển đổi từ canh tác nông nghiệp thông thường sang nông nghiệp hữu cơ nên cân nhắc thực hiện:
1) Hiểu được những điều cơ bản về nông nghiệp hữu cơ và các tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ
Vì hệ thống sản xuất hữu cơ dựa trên kiến thức, những người mới tham gia và nhà sản xuất đang chuyển tiếp phải làm quen với các hoạt động nông nghiệp lành mạnh và bền vững. Nhà sản xuất chuyển tiếp nên chuẩn bị để tìm hiểu thông tin phù hợp, tự tiến hành thử nghiệm và tham gia các sự kiện, khóa đào tạo chính thức và không chính thức. Như đã đề cập, việc chuyển từ canh tác thông thường sang canh tác hữu cơ không chỉ là thay thế đầu vào là vật liệu tổng hợp bằng vật liệu hữu cơ là được. Mà phải hiểu rằng canh tác hữu cơ là một hệ thống toàn diện dựa trên các hoạt động lành mạnh tập trung vào các chiến lược phòng ngừa. Vì thường có ít biện pháp khắc phục hữu cơ dành cho nhà sản xuất hữu cơ đối với một số vấn đề nhất định, nên phòng ngừa là yếu tố chính trong sản xuất hữu cơ.
2) Xác định các nguồn lực trợ giúp trong quá trình chuyển sang nông nghiệp hữu cơ
Những người nông dân đang sản xuất hữu cơ hiện tại thường là những người hiểu rõ nhất trong việc chia sẻ thông tin kỹ thuật có giá trị trong quá trình chuyển đổi. Những chuyên gia, cán bộ khuyến nông là những nhân vật chính cung cấp cho những người sản xuất chuyển tiếp sang sản xuất nông nghiệp hữu cơ những kiến thức, kinh nghiệm thực tế và gợi ý tài liệu đọc phù hợp. Những người này cũng có thể xác định được các thách thức lớn nhất nhất mà những người nông dân chuyển tiếp sẽ phải đối mặt. Họ cũng là những người giúp tìm nguồn tài liệu về sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Những người sản xuất hữu cơ cũng nên liên hệ với các nhà nông học, bác sĩ thú y và các cố vấn tài chính và chuyên gia nông nghiệp khác để tìm hiểu cách cải thiện các hoạt động canh tác hiện tại của mình. Internet cũng là nguồn thông tin giá trị, đặc biệt là đối với những người nông dân hữu cơ mới đang trong quá trình chuyển đổi.
3) Lên kế hoạch chuyển đổi cẩn thận và chi tiết
Xây dựng kế hoạch chuyển đổi với các mục tiêu rõ ràng và thực tế. Kế hoạch phải xác định rõ các bước khác nhau cần thực hiện để chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ và đảm bảo đưa vào khung thời gian thực tế. Xác định điểm mạnh và điểm yếu của mình. Xem xét các cách giải quyết mọi điểm yếu, đồng thời phát huy điểm mạnh. Mặt kinh doanh của kế hoạch chuyển đổi phải bao gồm ngân sách nhiều năm và chiến lược tiếp thị hiệu quả/thực tế. Đảm bảo danh sách chi phí của bạn đầy đủ. Bao gồm tất cả các điều kiện tiên quyết để bắt đầu quá trình chuyển đổi; chẳng hạn như thiết bị làm cỏ cơ học, thiết bị ủ phân chuyên dụng và máy bón phân, thiết bị xử lý bổ sung dành riêng cho các sản phẩm hữu cơ và thiết bị chế biến. Mặc dù nhu cầu về các sản phẩm hữu cơ không ngừng tăng lên, nhưng người sản xuất hữu cơ ở các khu vực khác nhau trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cần đảm bảo rằng sẽ có thị trường đáng tin cậy cho các sản phẩm hữu cơ mà mình dự định sản xuất.
Việc lập kế hoạch cẩn thận và chi tiết là rất quan trọng. Trong giai đoạn đầu của giai đoạn chuyển tiếp, năng suất thường giảm và giá cao cho các sản phẩm hữu cơ được chứng nhận thường chưa đạt được. Người nông dân nên sử dụng chỉ tiêu năng suất và giá thực tế khi đánh giá tính khả thi của dự án của mình.
Trong một số trường hợp, tốt hơn là tiếp tục sử dụng các biện pháp thông thường có một thời gian nhất định ban đầu của quá trình chuyển đổi để tránh giảm năng suất đáng kể có thể gây nguy hiểm cho tình hình tài chính của hoạt động. Những người nông dân đang có kế hoạch chuyển đổi hoạt động chăn nuôi của mình nên cân nhắc chứng nhận các cánh đồng canh tác trồng trọt trước. Điều này giúp họ có thời gian tìm hiểu thêm về các yêu cầu quản lý chăn nuôi hữu cơ trong khi vẫn bắt đầu sản xuất thức ăn hữu cơ. Mặc dù các tổ chức chứng nhận hữu cơ thường muốn thấy toàn bộ trang trại trở thành hữu cơ, nhưng các tổ chức chứng nhận thường cho phép những người mới tham gia có thời gian nhiều năm chuyển đổi trước khi toàn bộ trang trại được chứng nhận đầy đủ.
Sản xuất song song là việc sản xuất, chế biến hoặc xử lý đồng thời các loại cây trồng hữu cơ và không hữu cơ, vật nuôi và các sản phẩm khác có bản chất tương tự. Mặc dù loại hoạt động này bị các tổ chức chứng nhận phản đối mạnh mẽ, nhưng một số tổ chức vẫn cho phép, đặc biệt là trong giai đoạn chuyển tiếp. Nếu được phép thực hiện sản xuất song song, thì người nông dân phải chuẩn bị để xử lý việc lưu giữ hồ sơ đáng kể nhằm đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc và tính toàn vẹn của sản phẩm hữu cơ.
4) Hiểu về đất sẽ được sử dụng để sản xuất nông nghiệp hữu cơ và cách cải tạo chúng
Vì đất là trái tim của hệ thống canh tác hữu cơ, nên điều quan trọng là những người mới tham gia phải hiểu được các đặc điểm và hạn chế khác nhau của đất có trong trang trại của mình. Tính thích hợp của đất có thể thay đổi đáng kể từ cánh đồng này sang cánh đồng khác. Những cánh đồng có hệ thống thoát nước tốt, độ phì nhiêu và chất hữu cơ cao, độ pH thích hợp, sức khỏe sinh học, hàm lượng cây họ đậu cao và ít áp lực về cỏ dại và sâu bệnh là những nơi tuyệt vời để sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Thông thường, những cánh đồng này là những cánh đồng đầu tiên sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi và chứng nhận hữu cơ.
Có nhiều công cụ để đánh giá đất. Phân tích hóa học, vật lý và sinh học đất, khảo sát đất và đánh giá thực địa thành phần cây họ đậu, và lịch sử năng suất thực địa rất quan trọng và cần được xem xét sớm trong quá trình chuyển đổi. Đất không lành mạnh còn đang ô nhiễm cần được chú ý đặc biệt.
Nếu nông dân chỉ có kế hoạch trồng trọt hữu cơ mà không kết hợp với bất kỳ vật nuôi nào, họ có thể cần phải tìm nguồn cung cấp các chất cải tạo đất được phép như phân chuồng ủ, đá vôi, bụi đá và các nguồn bổ sung nitơ, phốt pho, kali và các chất dinh dưỡng vi lượng được phép sử dụng. Ngay cả với luân canh cây trồng cũng rất tốt cho quá trình cải tạo đất. việc luân canh cây trồng có thể bao gồm các loại cây phân xanh như cây họ đậu (cây cố định đạm), những người trồng trọt chuyển tiếp sẽ gặp khó khăn nếu họ muốn đạt được năng suất tối ưu mà không cần thêm phân chuồng, phân hữu cơ và/hoặc các đầu vào khác cung cấp cho đất cho đồng ruộng. Khi các đầu vào này khan hiếm hoặc đắt đỏ, người nông dân có thể phải nghĩ đến từ việc kết hợp giữa trồng trọt và chăn nuôi vào trang trại của họ.
Chúng ta đừng quên rằng, trong sản xuất hữu cơ, là phải có khả năng tái chế chất dinh dưỡng thông qua các biện pháp quản lý chất dinh dưỡng phù hợp: tái chế thông qua việc sử dụng phân chuồng và phân hữu cơ, luân canh cây trồng, cây che phủ (phân xanh, cây trồng bắt mồi và cây cố định đạm) và bằng cách giảm thất thoát chất dinh dưỡng do rửa trôi cũng như quản lý phân chuồng và phân hữu cơ kém (lưu trữ, xử lý và sử dụng).
5) Xác định các loại cây trồng hoặc vật nuôi phù hợp với hoàn cảnh của từng người, từng khu vực
Trước khi trồng trọt hoặc chăn nuôi bất kỳ loại vật nuôi nào, hãy cân nhắc những điều sau: mức độ khó khăn khi trồng trọt hoặc chăn nuôi sản phẩm hữu cơ, tính phù hợp của đất đai và thổ nhưỡng, tính phù hợp của khí hậu, mức cầu đối với sản phẩm, thách thức về tiếp thị, vốn cần thiết, giá hiện tại cho các sản phẩm thông thường, chuyển tiếp và hữu cơ, và lợi nhuận so với khối lượng công việc bổ sung.
6) Thiết kế luân canh cây trồng tốt
Sau khi chọn được cây trồng, hãy lên kế hoạch luân canh cây trồng cẩn thận và chọn loại cây che phủ phù hợp nhất (cây phân xanh, cây che phủ chống xói mòn, cây trồng bắt mồi, cây trồng phủ kín đất, v.v.). Luân canh cây trồng cũng là công cụ một quản lý cực kỳ quan trọng trong canh tác hữu cơ. Chúng có thể làm gián đoạn vòng đời của sâu bệnh, ngăn chặn cỏ dại, cung cấp và tái chế độ phì nhiêu, cải thiện cấu trúc đất và độ phì nhiêu. Một số cây trồng luân canh cũng có thể là cây trồng thương mại, tạo ra thu nhập bổ sung.
Ở một số nơi, tính khả dụng của đất đai có thể là yếu tố hạn chế khi lập kế hoạch luân canh cây trồng. Do đó, kế hoạch chuyển tiếp nên bao gồm các chiến lược luân canh cây trồng. Việc ứng phó với các yếu tố bên ngoài như cơ hội thị trường mới cũng có thể có tác động đáng kể đến luân canh cây trồng, vì vậy nông dân cần cân nhắc tác động của việc trồng các loại cây trồng mới đối với luân canh cây trồng và tính khả dụng của đất đai.
7) Xác định các thách thức về sâu bệnh và phương pháp kiểm soát
Điều quan trọng là phải biết các loài gây hại phổ biến nhất của cây trồng, vòng đời của chúng và các biện pháp kiểm soát thích hợp. Có một số biện pháp có thể áp dụng để giảm áp lực dịch hại: luân canh cây trồng, lựa chọn giống, vệ sinh, phủ luống nổi, cây trồng bắt mồi, máy phun lửa, đưa côn trùng có lợi vào, thuốc trừ sâu sinh học và thuốc trừ sâu vô cơ được phép sử dụng trong sản xuất hữu cơ. Người đang chuyển tiếp nên chuẩn bị sử dụng và thử nghiệm một số lựa chọn này. Khi cân nhắc một loại hình sản xuất mới, hãy thảo luận về các vấn đề dịch hại với các nhà nông học, chuyên gia IPM và/hoặc các nhà sản xuất hữu cơ hiện có khác để tối ưu hóa cơ hội thành công của mình.
Trong quản lý chăn nuôi hữu cơ, người chăn nuôi phải cung cấp dịch vụ chăm sóc chu đáo thúc đẩy sức khỏe và đáp ứng nhu cầu hành vi của nhiều loại vật nuôi khác nhau. Với các biện pháp chăm sóc sức khỏe đàn tốt, nông dân hiếm khi phải dựa vào y học thông thường. Tuy nhiên, người chăn nuôi hữu cơ nên cố gắng làm quen với các biện pháp khắc phục thay thế như liệu pháp thảo dược/hương liệu, liệu pháp vi lượng đồng căn và các chất thúc đẩy hệ thống miễn dịch.
8) Sẵn sàng tiến hành thử nghiệm tại trang trại của riêng mình
Những người nông dân hữu cơ thành công liên tục thử nghiệm các phương pháp quản lý mới và/hoặc sáng tạo. Các phương pháp như trồng cây che phủ, xen canh và sử dụng nhiều loại vật liệu kiểm soát đất và sâu bệnh cần được những người nông dân hữu cơ đánh giá thường xuyên. Hãy chuẩn bị thử nghiệm các phương pháp mới.
9) Luôn luôn lưu giữ hồ sơ tốt
Lưu giữ hồ sơ là một trong những yêu cầu quan trọng nhất để duy trì tính toàn vẹn hữu cơ. Người nông dân được yêu cầu phải lưu giữ thông tin chi tiết về sản xuất, chế biến và tiếp thị. Thông tin này bao gồm mọi thứ ra vào trang trại. Các thanh tra viên độc lập, bên thứ ba yêu cầu người nông dân trình bày các tài liệu nêu trên khi thanh tra hoạt động của trang trại. Khi đã hiểu được các yêu cầu lưu giữ hồ sơ và thiết lập được quy trình báo cáo, thủ tục giấy tờ sẽ trở thành thông lệ.
10) Tránh những lỗi thường gặp sau
– Đánh giá thấp nhu cầu về các kế hoạch chuyển đổi và tiếp thị tốt.
– Đánh giá thấp nhu cầu hiểu đầy đủ về Tiêu chuẩn hữu cơ. Người sản xuất hữu cơ phải hiểu tiêu chuẩn để biết những gì được phép và bị cấm.
– Không nghĩ đến việc phòng ngừa. Những người nông dân chuyển tiếp nên cân nhắc cải thiện luân canh cây trồng, kỹ năng quản lý đất và cây trồng, các biện pháp quản lý vật nuôi (chương trình cho ăn, chương trình sức khỏe cộng đồng, hệ thống chăn thả, cơ sở nhà ở và chăn nuôi).
